logo

 

ไมโครสปอริดิโอซิส


อะไรเป็นสาเหตุของโรค
โรคมีสาเหตุจากปรสิตในไฟลัมไมโครสปอรา โฮสต์ในธรรมชาติของปรสิตมีมากมายทั้งสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังและไม่มีกระดูกสันหลัง เช่น Nosema ปกติพบในพวกแมลง, Pleistophora เป็นเชื้อก่อโรคในปลาและแมลง, Encephalitozoon พบในนกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม, และ Enterocytozoon พบในปลาแซลมอน มีเชื้อใน 6 สกุลที่ก่อโรคในคน

microspore


สปอร์ของ Nosema algerae ซึ่งเป็นปรสิตของลูกน้ำยุง (ซ้าย) ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่าน (ขวา) ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด


ปรสิตมีวงจรชีวิตอย่างไร
ปรสิตมีสปอร์เซลล์เดียวรูปร่างกลมรีหรือยาวรี ขนาด 1–12 mm แต่ที่พบในคนมักมีขนาดเล็กเพียง  1–5 mm ผนังสปอร์หนา ภายในสปอร์มีสปอโรพลาซึมที่ไม่มีเยื่อหุ้ม แต่มีโครงสร้างพิเศษที่เป็นท่อกลมติดกับขั้วบนของสปอร์ ห้อยย้อยลงล่างแล้วขดเป็นเกลียววนชิดผนังสปอร์ด้านใน เรียกท่อนี้ว่า polar tube หรือ polar filament
เมื่อสปอร์สัมผัสกับเซลล์ของโฮสต์  polar tube พุ่งเจาะทะลุเยื่อหุ้มเซลล์ สปอโรพลาซึมไหลผ่านท่อนี้เข้าในไซโทพลาซึมของเซลล์โฮสต์ ต่อมา สปอโรพลาซึมเข้าสู่กระบวนเพิ่มจำนวน เป็นหลายตัว บางตัวจะพัฒนาเป็นสปอร์ (sporogony)

ผู้ติดเชื้อมีอาการอะไรบ้าง
ไมโครสปอริเดียม เป็นปรสิตฉวยโอกาสขนานแท้ (opportunistic parasite) เพราะภาวะติดเชื้อในคน หรือ ไมโครสปอริดิโอซิส (microsporidiosis) เกิดเฉพาะกับอวัยวะภายในที่ภูมิคุ้มกันเข้าไปไม่ถึงหรือเกิดในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง และส่วนใหญ่จะก่อโรครุนแรงเฉพาะในคนที่มีภูมิคุ้มกันระดับที่ต่ำมาก ๆ เท่านั้น อาการของโรคข้นอยู่กับว่าติดเชื้อที่อวัยวะใด ดังสรุปในตารางข้างล่าง

ชนิดของไมโครสปอริเดียม อาการป่วย
Enterocytozoon bieneusi ท้องร่วงเรื้อรัง
Encephalitozoon
E. intestinalis ท้องร่วงเรื้อรัง, ถุงน้ำดีหรือท่อน้ำดีอักเสบ การติดเชื้อแบบแพร่กระจาย
E. cuniculi เชื้อแพร่กระจายทั่วร่างกายและอื่น ๆ
E. hellem เชื้อแพร่กระจายทั่วร่างกายและอื่น ๆ
Nosema
N. connori เชื้อแพร่กระจายทั่วร่างกาย
N. ocularum กระจกตาอักเสบและเป็นแผล
Pleistophora spp. กล้ามเนื้ออักเสบ
Trachipleistophora hominis กล้ามเนื้ออักเสบ, กระจกตาและเยื่อบุตาอักเสบ, โพรงจมูกอักเสบ
Trachipleistophora-like เชื้อแพร่กระจายทั่วร่างกาย
Vittaforma corneae (ชื่อเดิม N. corneum) กระจกตาอักเสบและเป็นแผล
Brachiola vesicularum กล้ามเนื้ออักเสบ
Microsporidium africanum กระจกตาเป็นแผล
Microsporidium ceylonensis กระจกตาเป็นแผล

 

คนติดเชื้อจากแหล่งใด
สันนิษฐานจากอวัยวะที่ติดเชื้อเริ่มแรก เช่น ถ้าเป็นลำไส้ อาจติดเชื้อจากอาหารหรือน้ำดื่ม ถ้าเป็นปอดหรือท่อลมก็คาดว่าติดจากอากาศที่หายใจ มีรายงานพบเชื้อ E. bieneusi, E. intestinalis และ V. corneae ในแหล่งน้ำ
ในบรรดาเชื้อไมโครสปอริเดียที่ก่อโรคทั้งหมด พบว่า Enterocytoozoon bieneusiและ Encephalitozoon intestinalis พบบ่อยกว่าชนิดอื่น ๆ

จะวินิจฉัยโรคได้อย่างไร
นำตัวอย่างส่งตรวจ เช่น อุจจาระ มาย้อมสีโครโมโทรป (chromotrope 2R) เข้มข้น จะเห็นสปอร์กลมรี ติดสีชมพู มีแถบสีชมพูหรือแดงพาดขวาง บางแห่งอาจย้อมด้วยสีเรืองแสง เช่น แคลโคฟลูออร์ (Calcofluor) หรือ ยูวีเทกซ์ ทูบี (Uvitex 2B) แล้วส่องดูด้วยกล้องฟลูออเรสเซนต์ จะเห็นเรืองแสงสีน้ำเงิน สปอร์ Enterocytozoon bieneusi มีขนาด 0.8 ถึง 1.4 ไมโครเมตรส่วนสปอร์ของ Brachiola algerae, Encephalitozoon spp., Vittaforma corneae, and Nosema spp. มีขนาดใหญ่กว่า คือ 1.5 ถึง  4 ไมโครเมตร (1 ไมโครเมตร เท่ากับ 1 ในล้านเมตร)

microsporidium microspore


สปอร์ของไมโครสปอริเดียม (ซ้าย) ย้อมสีไทรโครมเข้มข้น (ขวา) ย้อมสียูวิเทกซ์ทูบี (Didier E, et al. J Clin Microbiol 1995;33(12):3138-45.)

ในห้องปฏิบัติการที่พร้อมจะมีชุดสำเร็จรูปย้อมโดยวิธีทางภูมิคุ้มกัน หรือวิเคราะห์ทางอณูชีววิทยา การระบุชนิดของเชื้อต้องยืนยันโดยการดูผ่านกล้องจุลทรรศน์อิเล็ดตรอนแบบส่องกราด (transmission electron microscopy)

จะรักษาได้อย่างไร
กินยาอัลเบนดาโซลและฟูมาจิลลินภายใต้คำแนะนำของแพทย์


[ หน้าหลัก ]