Font Size

SCREEN

Layout

Menu Style

Cpanel

สมุนไพรน่ารู้ เรื่อง โสม

 geng6

       โสม         

              โสมเป็นรากของพืชทำให้แห้งอยู่ในตระกูล Araliaceae แบ่งคร่าวๆว่าเป็นโสมที่มีแหล่งกำเนิดจากเอเซียเรียก Asian ginseng ( Panax ginseng C.A., Meyer)ได้โสมจากประเทศ จีน เกาหลี โสมจากประเทศอเมริกา American ginseng ( Panax quinquefolius L. ) ให้ผลการรักษาน้อยกว่าจากเอเซีย อีกชนิดหนึ่งคือ Siberian ginseng ส่วนประกอบจะไม่เหมือนสองชนิดแรก ให้ผลการรักษาอ่อนสุด

โสมเป็นสมุนไพรซึ่งนิยมใช้ตั้งแต่อดีตจนปัจจุบันโดยประเทศทางตะวันออกเชื่อว่าเป็นยาครอบจักรวาลช่วยเพิ่มพลัง โสมนี้ยังมีชื่อเรียกหลายอย่าง เช่น โสมจัน โสมญี่ปุ่น โสมเกาหลี โสมอเมริกา ผักกะโสม โสมไทย โสมดอกแดง และโสมที่นิยมใช้กันมาพันปี คือ โสมเกาหลี หรือโสมอเมริกา ซึ่งเชื่อว่ามีสรรพคุณทางยาอย่างแท้จริง

geng3

โสมคุณภาพดีจะปลูกในเกาหลีใต้ บริเวณเพาะปลูกที่ดีที่สุด อยู่ระหว่างละติจูดเหนือที่ 36-38 องศา แต่ถ้าสภาพดินและพื้นที่เพาะปลูกเหมาะสม โสมก็ปลูกได้ในทุกพื้นที่ เกาหลีตั้งอยู่ที่ศูนย์กลางของซีกโลกเหนือ ซึ่งมีสภาพดิน ภูมิอากาศ และสิ่งแวดล้อมเหมาะแก่การเจริญเติบโตของโสม ลักษณะทางพฤกษศาสตร์อย่างหนึ่งของโสม คือ มีความต้องการสภาพแวดล้อมที่เฉพาะสูงมาก ถ้าต้องการให้การเพาะปลูกประสบผลดี การทำให้โสมปรับตัวให้เพาะปลูกได้ในสภาพแวดล้อมใหม่ที่แตกต่างไปจากเดิมเป็นเรื่องที่ทำได้ยาก เมื่อนำมาปลูก รูปร่าง คุณภาพ และประสิทธิผลของโสมจะแตกต่างจากโสมที่ขึ้นเองในธรรมชาติ ด้วยเหตุปัจจัยเหล่านี้ เกาหลีจึงได้รับการพิสูจน์แล้วว่า เป็นพื้นที่ที่ดีที่สุดสำหรับการปลูกโสม และโสมเกาหลีก็ได้รับการพิจารณาให้เป็นโสมที่ดีที่สุดในโลก โสมที่ปลูกได้กว่าจะใช้ได้ต้องใช้เวลาถึง 6 ปี

              โสมเป็นพืชล้มลุก มีรากลึกประมาณ 30ซม มีรากแขนงแตกออกเป็นแฉกอ้วนกลมเป็นทรงกระบอกสีออกเหลืองอ่อน ลำต้นมีความสูงประมาณ 90เซนติเมตร ลักษณะของใบโสมนั้น จัดเป็นใบประกอบ แต่ละใบจะแตกออกเป็นแฉกๆ สีเขียว สำหรับดอกนั้นจะออกเป็นช่อในบริเวณส่วนยอด และง่ามใบสีของดอกจะเป็นสีขาว และผลเมื่อสุกจะเป็นสีแดง

3011251

การเก็บโสม

        การเก็บโสม ส่วนที่เก็บคือราก การเก็บรากโสมต้องทำให้แห้งโดยเร็ว เพื่อป้องกันมิให้ enzyme ในรากออกมาทำลาย saponin ในประเทศเกาหลีจะมีการคัดโสมคุณภาพดีจำนวนหนึ่งอบไอน้ำเพื่อฆ่า enzyme ให้หมดก่อนอบแห้ง เรียกโสมที่ผ่านกรรมวิธีนี้ว่า โสมแดง จัดเป็นโสมที่มีคุณภาพสูงสุด ราคาสูง ส่วนโสมที่นำไปตากแดด หรือทำให้แห้งโดยวิธีอื่น เรียกว่า โสมขาว คุณภาพและราคาต่ำกว่าชนิดแรก ปัจจุบันโสมเป็นสมุนไพรที่รู้จักกันดีทั่วโลก ในลักษณะอาหารเสริมสุขภาพ แต่เนื่องจากราคาค่อนข้างแพง จึงทำให้ผู้ใช้เกิดความสนใจว่า “ โสมมีคุณภาพมากมาย จริงหรือไม่?”

สารสำคัญในโสม

        สารสำคัญ ที่พบในรากเป็นสาร saponin ซึ่งแบ่งเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่ม ginsenoside กลุ่ม panaxoside และกลุ่ม chikusetsusaponin แต่ส่วนประกอบที่สำคัญ ของโสมคือ ginsenoside ซึ่งจะมีในโสมประมาณ ร้อยละ 1 -2 โดยน้ำหนัก ขึ้นกับชนิดของโสม แหล่งที่ปลูก รวมทั้งกระบวนการผลิต พบว่าโสมที่ขายในท้องตลาดบางชนิดแทบจะไม่มี ginsenoside เลย ดังนั้นเมื่อหาซื้อโสมมาบำรุงร่างกายจึงควรดูส่วนประกอบของโสม คือ ginsenoside เป็นสำคัญ

 

ผลการออกฤทธิ์ของโสม

  1. ช่วยเพิ่มพลัง คุณสมบัติต่อต้านความเมื่อยล้าของโสม ทำให้ร่างกายมีการปลดปล่อยพลังงานมาใช้อย่างมีประสิทธิภาพขณะทำงานหรือออกกำลังกาย โสมช่วยให้ผนังเซลล์ดูดซึมออกซิเจนเพิ่มขึ้น มีผลทำให้ขบวนการเผาผลาญภายในร่างกายเพิ่มมากขึ้น ร่างกายจึงปลดปล่อยพลังงานได้มากขึ้นร่างกายจึงเหน็ดเหนื่อยช้า มีความทนต่อการทำงานหนักมากยิ่งขึ้น ทำให้ระบบประสาทอัตโนมัติ (autonomic nerve system) ทำงานเป็นปกติ โดยช่วยเพิ่มสารแคทีโคลามีน (catecholamine) ในสมอง ช่วยเพิ่มความสามารถในการเรียนรู้ ความจำ และมีฤทธิ์ต้านความเครียด ความอ่อนล้า
  2. ใช้ป้องกันโรคมะเร็ง โสมยับยั้งการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็ง และในบางกรณีแสดงให้เห็นว่า มีการเปลี่ยนเซลล์มะเร็งให้เป็นเซลล์ที่ทำหน้าที่ตามปกติชะลอการพัฒนาของโรคเอดส์จากการติดเชื้อเอชไอวีโสมเป็นสารต่อต้านสารก่อมะเร็ง เป็นสารเพิ่มภูมิคุ้มกัน และเป็นสารต่อต้านพิษจากสภาวะแวดล้อม
  3. เสริมภูมิคุ้มกัน มีการทดลองในสัตว์พบว่าโสมสามารถเพิ่มการตอบสนองของภูมิต้านทานเพิ่มขึ้น 50% มีปฏิกิริยาตอบสนองของเม็ดเลือดขาวต่อสารเคมีสูงขึ้น มีอัตราการทำลายจุลินทรีย์ หรืออนุภาคแปลกปลอมต่างๆของเซลล์เม็ดเลือดขาวเพิ่มขึ้น จำนวนเม็ดเลือดขาวเพิ่มสูงขึ้น เป็นผลทำให้ร่างกายสามารถเพิ่มภูมิคุ้มกันต่อโรค ที่มีสาเหตุจากเชื้อจุลินทรีย์ เชื้อไวรัส เชื้อรา และสารเคมีต่างๆ ตลอดจนการต่อต้านโรคภูมิแพ้ หรือโรคที่เกิดจากภูมิคุ้มกันบกพร่องชนิดต่างๆได้ดี
  4. ช่วยคลายเครียด คุณสมบัติต่อต้านความเครียดของโสม ช่วยปรับสภาพร่างกายและจิตใจ ให้ทนต่อความกดดันจากภายนอก โสมจะเป็นตัวป้องกันและต่อต้านความเครียด โดยเร่งขบวนการเผาผลาญอาหารต่างๆ เพื่อปลดปล่อยพลังงานออกมาต่อต้านความเครียด
  5. เป็นสมุนไพรที่ชะลอความแก่ อนุมูลอิสระที่สลายตัวจากการเผาพลาญ จะเป็นตัวทำลายเนื้อเยื่อของอวัยวะต่างๆ ให้เสื่อมสลายลง อันเป็นสาเหตุหนึ่งของความแก่ โสมสามารถทำลายอนุมูลอิสระของออกซิเจน ช่วยให้เนื้อเยื่อเสื่อมช้าลง ประกอบกับคุณสมบัติเป็นตัวปรับสภาพให้ร่างกายและจิตใจ มีความทนทานต่อความกดดัน ซึ่งช่วยลดขบวนการของความแก่ ดังนั้นโสมจึงช่วยให้ชะลอความแก่ลงได้
  6. ช่วยลดน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวาน ในคนไข้ที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูง โสมทำให้ต่อมในตับอ่อนหลั่งอินซูลินออกมาควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดีขึ้น ช่วยป้องกันการเกิด อาการมึนชา ตามนิ้วมือนิ้วเท้า และการเกิดแผลเน่าเปื่อย นอกจากนี้ ginsenoside Rb และ ginsenoside Rc ยังออกฤทธิ์คล้ายอินซูลิน จึงช่วยลดขนาดการใช้อินซูลินจากภายนอกในการรักษาคนไข้โรคเบาหวานได้
  7. รักษาโรคสมรรถภาพทางเพศเสื่อม ผลต่อสมรรถภาพทางเพศ ในสมัยโบราณเชื่อกันว่าโสมเป็นตัวกระตุ้นกำหนัดทางเพศ แต่การวิจัยทางวิทยาศาสตร์พิสูจน์ได้ว่า โสมไม่ได้ทำให้ฮอร์โมนทางเพศเปลี่ยนแปลงเลย การที่โสมช่วยให้สมรรถภาพทางเพศดีขึ้น เป็นผลจากคุณสมบัติ ที่ทำให้สุขภาพจิต และสมรรถภาพทางร่างกายดีขึ้น

ผลข้างเคียงของโสม

  • ผู้ที่รับประทานโสมมานานและปริมาณมากอาจจะเกิดกลุ่มอาการที่ประกอบไปด้วย ความดันโลหิตสูง นอนไม่หลับ มีผื่นและท้องร่วงที่เรียกว่า ginseng abuse syndrome
  • โสมแดงอาจจเสริมฤทธิ์กับกาแฟ หรือสารที่กระตุ้น
  • แม่ที่รับประทานโสมขณะตั้งครรภ์เมื่อคลอดลูกอาจจะมีขนมาก
  • โสมมีฮอร์โมนซึ่งทำให้เกิดอาการคัดเต้านม

 

การทดสอบคุณภาพของโสม

  • ตรวจพบยาฆ่าแมลง hexachlorobenzene ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็งหนึ่งตัวอย่างในห้าตัวอย่าง
  • พบยาฆ่าแมลง quintozene and lindane สองในห้าตัวอย่าง
  • บางตัวอย่างพบว่ามีปริมาณโสมน้อยกว่าที่ระบุในฉลาก
  • สรุบพบว่า 10ใน 12 มีคุณภาพตามที่ระบุในฉลาก ไม่พบโลหะหนัก หรือสารเจือปน

เอกสารอ้างอิง

Siamhealth. โสม. Retrived   December 8, 2010. http://www.siamhealth.net/public_html/alter/herbal/ginseng.htm

โสมเกาหลี. กว่าจะได้มาซึ่งโสมเกาหลี. Retrived   December 10, 2010. http://www.ginseng-korea-phuket.com/ginseng-history-th.htm

โสมเกาหลีอิลวา. การเพาะปลูกโสม. Retrived   December 8, 2010. http://www.ilhwa.co.th/index.php?mo=10&art=370104

คุณอยู่ที่: Home สาระน่ารู้ สมุนไพรน่ารู้ เรื่อง โสม