โรคพยาธิเเส้ม้า (Trichuliasis)

                                                                                        ผศ.ดร.อัญชลี  วรรณสาร 

  โรคพยาธิเเส้ม้าคืออะไร

       โรคพยาธิเเส้ม้า คือโรคที่เกิดจากพยาธิตัวกลมที่ชื่อ ทริคูริส ทริคิยูร่า (Trichuris trichiura) หรือที่เรียกกันว่า พยาธิเเส้ม้า ที่เรียกอย่างนี้เพราะตัวพยาธิมีรูปร่างคล้ายเเส้ โดยมีหัวเรียวยาวคล้ายปลายเเส้ เเละส่วนท้ายของลำตัวอ้วนใหญ่คล้ายด้ามเเส้ พยาธิตัวเต็มวัยใช้ส่วนหัวฝังอยู่ในบริเวณลำไส้ใหญ่ส่วนต้น พยาธิตัวผู้มีความยาวประมาณ 30-45 มม. ส่วนพยาธิตัวเมียมีความยาวประมาณ 35-50 มม.

             

               รูปที่ 1 ตัวเต็มวัยเพศเมียเเละเพศผู้ของพยาธิ  Trichuris trichiura

                     (ที่มา: http://www.medaille.edu/vmacer/ 126_lec_14whipworm.htm)

  โดยส่วนใหญ่พบการระบาดที่ไหนบ้าง

      มีการระบาดมากในเขตอากาศร้อนชื้น โดยเฉพาะในภาคใต้ ซึ่งมีฝนตกชุกตลอดปี ความชื้นสูง เเละมีร่มเงาจากต้นยางพารา ซึ่งเเสงเเดดส่องลงไปไม่ถึง เหมาะกับการเจริญของไข่พยาธิชนิดนี้ เเหล่งระบาดของพยาธิเเส้ม้ามักคล้ายคลึงกับของพยาธิไส้เดือนกลม จึงมักพบพยาธิทั้งสองนี้ระบาดร่วมกันเสมอ

  โรคนี้ติดต่อกันได้อย่างไร

       การติดต่อของพยาธิเเส้ม้าจะคล้ายคลึงกับของพยาธิไส้เดือนกลม คนติดโรคโดยการกินไข่พยาธิระยะติดต่อ ที่ปนเปื้อนเข้าไปกับอาหาร น้ำดื่ม หรือที่ติดมากับเเมลงวันที่ตอมอาหาร ในเด็กเล็กที่ชอบเล่นคลุกคลีกับดิน อาจกินไข่พยาธิที่ติดมากับมือเข้าไปโดยตรง

  อาการของโรคนี้รุนเเรงมากน้อยเพียงใด

      ในผู้ใหญ่ถ้ามีการติดเชื้อไม่มาก ก็จะไม่ค่อยมีอาการ เเต่ในเด็กเล็กอาจเกิดอาการเเทรกซ้อนที่รุนเเรงได้ อาการโดยทั่วไปที่พบคือ ปวดท้อง ท้องอืด คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร น้ำหนักลด ปวดหัว มีไข้ต่ำได้ ในรายที่มีการติดเชื้อมากๆ อาจทำให้เลือดจาง อุจจาระเป็นมูกปนเลือดเรื้อรัง ปวดเบ่ง เเละอาจทำให้สำไส้ปลิ้นออกมาทางทวารหนัก (rectal prolapse) (รูปที่2) เด็กเติบโตช้า เเละเเคระเเกร็น

                        

                 รูปที่ 2 เเสดงภาพสำไส้ใหญ่ปลิ้นออกมาทางทวารหนัก (rectal prolapse)

                             เเละมีตัวพยาธิเเส้ม้าเห็นเป็นเส้นสีขาวๆ ฝังอยู่โดยรอบ

  การวินิจฉัยโรคนี้ทำได้อย่างไร

     โดยการตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระ

  ยาอะไรที่ใช้ในการรักษาเมื่อติดเชื้อ

     ยาที่ให้ผลในการรักษาคือ mebendazole เเละ albendazole เเละอาจให้ยารักษาซ้ำ ถ้ามีการติดเชื้อจำนวนมาก

  มีวิธีการป้องกันเเละควบคุมโรคอย่างไรบ้าง

     รักษาอนามัยส่วนบุคคลเเละสิ่งเเวดล้อมให้ดี เช่นการล้างมือให้สะอาดก่อนการกินอาหาร กินอาหาร เเละน้ำดื่มที่สะอาด ผักที่ต้องการกินสด ควรล้างดินออกให้สะอาด ไม่ให้มีการปนเปื้อนของไข่พยาธิ สร้างนิสัยการถ่ายอุจจาระลงส้วมให้ถูกสุขลักษณะ

 

เอกสารอ้างอิง


1. นิมิตร มรกต, เกตุรัตน์ สุขวัจน์. ปรสิตวิทยาทางการแพทย์โปรโตซัวและหนอนพยาธิ. เชียงใหม่:โครงการตํารา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2546. พิมพ์ครั้งที่ 2
2. วันชัย มาลีวงษ์, ผิวพรรณ มาลีวงษ์, นิมิตร มรกต. ปรสิตวิทยาทางการแพทย์โปรโตซัวและหนอนพยาธิ. ขอนแก่น: โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา, 2544.
3. Miyazaki I. 1991. An illustrated book of helminthic zoonoses. International Medical Foundation of Japan Tokyo.
4. Beaver PC, Juing RC, Cupp EW. Clinical Parasitology 9th ed Philadephia: Lea and Febiger, 1984.
5. www.medaille.edu/vmacer/ 126_lec_14whipworm.htm


                                                                                     [ กลับสู่หน้าหลัก ] [ คณะแพทยศาสตร์ ] [ English version ]