ภาวะขาดสารอาหารจากพยาธิไส้เดือน

                                                                                                     ผศ.ดร.ผ่องศรี  ทิพวังโกศล 

      ในเขตชนบทหรือในหมู่บ้านชาวเขาทางภาคเหนือมักจะพบเห็นเด็กเล็กที่มีภาวะขาดสารอาหาร มีอาการซีด น้ำหนักลด ผอม พุงโล เนื่องจากพยาธิไส้เดือนแย่งอาหาร บางรายมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ทานอาหารไม่ได้เมื่อนำมาส่ง โรงพยาบาลพบพยาธิไส้เดือนอุดตันในลำไส้เป็นจำนวนมาก บางรายที่มีพยาธิจำนวนมากอาจพบพยาธิหลุดออกมาทางจมูก ขณะที่จามหรือไอแรง ๆ ได

  พยาธิไส้เดือนมีลักษณะอย่างไร?

       พยาธิไส้เดือนอาศัยอยู่ในสำไส้เล็ก มีขนาดลำตัวใหญ่และยาวประมาณ 10-30 ซม มีลำตัวกลมคล้ายไส้เดือนดิน (รูปที่ 1) ตัวเมียสามารถไข่ได้ประมาณวันละ 200,000 ฟอง พยาธิสามารถมีชีวิตอยู่ในร่างกายคนได้ประมาณ 1 ปี ไข่พยาธิจะ ปนออกมากับอุจจาระและฟักตัวอยู่ในดินจนกลายเป็นไข่พยาธิที่สามารถติดต่อไปสู่คนอื่นได้ วงจรชีวิตของพยาธิไส้เดือน ใช้เวลาทั้งหมด 2 เดือน

   

รูปที่ 1 ตัวแก่พยาธิไส้เดือน

(ที่มา: http://www.med.cmu.ac.th/dept/parasite/nematode/framene.htm-Ascaris lumbricoides)

  คนเป็นพยาธิไส้เดือนได้อย่างไร?

       เกิดจากคนที่เป็นโรคพยาธิไส้เดือนถ่ายอุจจาระลงดิน ทำให้มีไข่พยาธิปนอยู่ในดิน เด็กเล็กที่ชอบเล่นคลุกคลีกับดิน จะมีไข่พยาธิติดมากับขี้เล็บหรือมือ เมื่อเด็กอมมือหรือกินอาหารโดยไม่ล้างมือให้สะอาดจะทำให้ไข่พยาธิเข้าไปในปากได้ หรือไข่พยาธิปนเปื้อนมากับอาหารหรือน้ำดื่มเนื่องจากคนนำอุจจาระมาทำปุ๋ยรดผัก

  คนเป็นโรคนี้มากน้อยแค่ไหน

       พบได้ทั่วโลกในแถบประเทศที่กำลังพัฒนา จำนวนผู้ที่เป็นโรคพยาธิไส้เดือนทั่วโลกประมาณ 1,472 ล้านคน และจะพบมากในแหล่งชุมชนแออัดที่การสาธารณสุขยังไม่ดีพอ ในประเทศไทยพบมากในเด็กชาวเขาทางภาคเหนือ และทางภาคใต้พบมากเป็นอันดับสองรองจากพยาธิปากขอ จากการสำรวจพื้นที่ทั่วประเทศไทยโดยกรมควบคุมโรคติดต่อ กระทรวงสาธารณะสุข พบอัตราผู้เป็นโรคพยาธิไส้เดือนในปี 2539 ร้อยละ 1.9

  จะทราบได้อย่างไรว่าเป็นโรคพยาธิไส้เดือน

       ถ้ามีพยาธิจำนวนมากจะพบตัวแก่พยาธิไส้เดือนหลุดออกมาทางปากหรือจมูกขณะที่จามหรือไอ แต่วิธีที่ได้ผลดีที่สุด คือการนำอุจจาระมาตรวจเพื่อหาไข่พยาธิไส้เดือน โดยนำอุจจาระปริมาณหนึ่งหัวแม่มือนำมาตรวจที่โรงพยาบาลหรือ สถานีอนามัย

  เป็นแล้วจะทำการรักษาได้อย่างไร

     กินยาอัลเบนนาโซน 1 เม็ด (400 มิลลิกรัม) ครั้งเดียว หรือยาเบนด้า 500 เม็ดเดียวครั้งเดียว

  จะมีวิธีป้องกันอย่างไร

1. ล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนรับประทานอาหาร
2. ถ่ายอุจจาระลงในส้วม
3. ไม่นำเอาอุจจาระมารดผักหรือทำปุ๋ยหมัก

เอกสารอ้างอิง


1. นิมิตร มรกต และ เกตุรัตน์ สุขวัจน์ ปรสิตวิทยาทางการแพทย์ โปรโตซัวและหนอนพยาธิ โครงการตำรา คณะแพยทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2539.
2. Beaver PC, Jung RC and Cupp EW. Clinical parasitology 9th ed. Philadelphia: Lea and Febiger, 1982: 221-334.
3. Sun T. Parasitology disorder. 2nd ed. Philadelphia: Williams and Wilins, 1999: 239-250.
4. http://www.biosci.ohio-state.edu/parasite/estimate.html
5. http://eng.moph.go.th/hst/profile97-98/chapter43.php
6. http://www.med.cmu.ac.th/dept/parasite/nematode/framene.htm


                                                                                     [ กลับสู่หน้าหลัก ] [ คณะแพทยศาสตร์ ] [ English version ]