logo

โรคไอโซสปอริเอซิส
Isosporiasis

อะไรเป็นสาเหตุของโรค
ปรสิตสัตว์เซลล์เดียวกลุ่มค็อกซิเดีย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Isospora belli ซึ่งอยู่ในเซลล์บุผนังลำไส้เล็กของคน

วงจรชีวิตของเชื้อเป็นอย่างไร
เชื้อระยะโอโอซิสต์ ออกมาในอุจจาระของผู้ติดเชื้อ ตอนที่ออกมายังเป็นโอโอซิสต์อ่อนอยู่ แต่ภายใน 7 วัน จะพัฒนาไปเป็นโอโอซิสต์สุกซึ่งเป็นระยะติดต่อ ซึ่งภายในจะมีสปอโรซิสต์ 2 ก้อน แต่ละก้อน มีสปอโรซอยต์ 4 ตัว เมื่อคนกินโอโอซิสต์สุกดังกล่าว สปอโรซอยต์ออกมาในลำไส้เล็ก ไชเข้าเซลล์บุผนังลำไส้ และแบ่งตัวเพิ่มจำนวนโดยไม่อาศัยเพศ ผลผลิตขั้นสุดท้ายเรียกว่าเมโรซอยต์ การแบ่งตัวเพิ่มจำนวนของเชื้อในเซลล์บุผนังลำไส้ทำให้เซลล์แตก เมโรซอยต์ออกมาและเข้าเซลล์ข้างเคียงและแบ่งตัวเพิ่มจำนวนต่อไป ระหว่างนั้น เมโรซอยต์ส่วนหนึ่งที่เข้าเซลล์จะไม่แบ่งตัว แต่จะพัฒนาไปเป็นมาโครแกมีตและไมโครแกมีต ทำปฏิสนธิกันได้เป็นไซโกต สร้างผนังหุ้มกลายเป็นโอโอซิสต์อ่อน ซึ่งออกมากับอุจจาระ

พบเชื้อที่ใดบ้าง
พบได้ทั่วโลกโดยเฉพาะเขตร้อนและเขตชิดร้อน รวมทั้งประเทศไทยพบการติดเชื้อทั้งในคนปกติและคนที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง การระบาดเกิดได้ในสถานเลี้ยงเด็ก

ผู้ติดเชื้อมีอาการอย่างไร
ท่องร่วง อุจจาระเป็นน้ำหรือมีมูก แต่ไม่มีเลือดในอุจจาระ (ต่างจากบิดมีตัวเพราะอุจจาระมีมูกเลือด) ปวดท้องคล้ายตะคริว ถ้าเป็นเรื้อรังทำให้ลำไส้ดูดซึมอาหารได้ไม่ดี น้ำหนักตัวลด คนปกติมักหายจากโรคเองได้และโรคมักไม่รุนแรง แต่ในเด็กและคนภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาการท้องร่วงจะรุนแรง ถ่ายบ่อย จำเป็นต้องรักษา แต่เนื่องจากคนที่ปวดท้องไม่สามารถแยกท้องร่วงจากสาเหตุอื่น ๆ เช่น อาหารเป็นพิษ จึงต้องมาโรงพยาบาลเพื่อตรวจอุจจาระหาเชื้อโดยผู้เชี่ยวชาญ

เชื้อติดต่อสู่คนโดยวิธีใด
แม้ว่าจะพบเชื้อได้ในสุนัขและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่น ๆ แต่ก็เชื่อว่าคนเป็นแหล่งแพร่เชื้อสู่คนทางอาหารและน้ำดื่มที่แปดเปื้อนอุจจาระ

จะวินิจฉัยโรคได้อย่างไร
ตรวจอุจจาระภายใต้กล้องจุลทรรศน์ โดยอาจตรวจสดหรือย้อมสีแอซิดฟาสต์ การตรวจสดจะพบโอโอซิสต์อ่อน ยาวรี ขนาดกว้าง 10-19 ยาว 20-33 ไมโครเมตร ผนังบาง ใส ภายในมีก้อนหนึ่งหรือสองก้อน การตรวจโดยย้อมสีจะเห็นเชื้อติดสีแดงในขณะที่บริเวณโดยรอบติดสีเขียวหรือน้ำเงิน

unstain acid fast
เสมียร์อุจจาระ ไม่ย้อมสี
เสมียร์อุจจาระย้อมสีแอซิดฟาสต์


มีวิธีการป้องกันใดบ้าง
ดื่มน้ำสะอาด อาหารที่ปรุงสุก

รักษาโรคอย่างไร
กินยาไทรเมโทรพริม-ซัลฟาเมท็อกซาโซล ภายใต้การสั่งยาของแพทย์

คำศัพท์


อ่านเพิ่มเติม
นิมิตร มรกต, เกตุรัตน์ สุขวัจน์. ปรสิตวิทยาทางการแพทย์. โปรโตซัวและหนอนพยาธิ. เชียงใหม่: คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๖, ๔๗๗ หน้า.