logo

 

โรคไซโคลสปอไรเอซิส
Cyclosporiasis

อะไรเป็นสาเหตุของโรค
ปรสิตสัตว์เซลล์เดียวกลุ่มค็อกซิเดีย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Cyclospora cayetanensis ซึ่งอยู่ในเซลล์บุผนังลำไส้เล็กของคน

วงจรชีวิตของเชื้อเป็นอย่างไร
คล้ายวงจรชีวิตของ Isospora belli เชื้อระยะโอโอซิสต์ ออกมาในอุจจาระของผู้ติดเชื้อ ตอนที่ออกมายังเป็นโอโอซิสต์อ่อนอยู่ แต่ภายใน 7 วัน จะพัฒนาไปเป็นโอโอซิสต์สุกซึ่งเป็นระยะติดต่อ ซึ่งภายในจะมีสปอโรซิสต์ 2 ก้อน แต่ละก้อน มีสปอโรซอยต์ 2 ตัว เมื่อคนกินโอโอซิสต์สุกดังกล่าว สปอโรซอยต์ออกมาในลำไส้เล็ก ไชเข้าเซลล์บุผนังลำไส้ และแบ่งตัวเพิ่มจำนวนโดยไม่อาศัยเพศ ผลผลิตขั้นสุดท้ายเรียกว่าเมโรซอยต์ การแบ่งตัวเพิ่มจำนวนของเชื้อในเซลล์บุผนังลำไส้ทำให้เซลล์แตก เมโรซอยต์ออกมาและเข้าเซลล์ข้างเคียงและแบ่งตัวเพิ่มจำนวนต่อไป ระหว่างนั้น เมโรซอยต์ส่วนหนึ่งที่เข้าเซลล์จะไม่แบ่งตัว แต่จะพัฒนาไปเป็นมาโครแกมีตและไมโครแกมีต ทำปฏิสนธิกันได้เป็นไซโกต สร้างผนังหุ้มกลายเป็นโอโอซิสต์อ่อน ซึ่งออกมากับอุจจาระ เมื่ออุจจาระแปดเปื้อนดินหรือน้ำภายใต้สภาวะที่เหมาะสม จะพัฒนาไปเป็นโอโอซิสต์สุก (sporulated oocyst) มีสปอโรซิสต์สองก้อน แต่ละก้อนมีสปอโรซอยต์สองตัว กระบวนการพัฒนาไปเป็นโอโอซิสต์สุกใช้เวลา ประมาณ 2 สัปดาห์

พบโรคที่ใดบ้าง
พบได้ทั่วโลกโดยเฉพาะเขตร้อนและเขตชิดร้อน รวมทั้งประเทศไทยพบการติดเชื้อทั้งในคนปกติและคนที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

ผู้ติดเชื้อมีอาการอย่างไร
ระยะฟักตัวของโรคประมาณ 1 สัปดาห์ อาการสำคัญคือท้องร่วง อุจจาระเป็นน้ำหรือมีมูก แต่ไม่มีเลือดในอุจจาระ (ต่างจากบิดมีตัวเพราะอุจจาระมีมูกเลือด) ปวดท้องคล้ายตะคริว เบื่ออาหาร เหนื่อยล้า คลื่นไส้ อาเจียน ไข้ต่ำ ปวดกล้ามเนื้อ คนปกติมักหายจากโรคเองได้ใน 10-12 สัปดาห์ แต่อาจกลับมามีอาการอีกภายหลัง เนื่องจากคนที่ปวดท้องไม่สามารถแยกท้องร่วงจากสาเหตุอื่น ๆ เช่น อาหารเป็นพิษ จึงต้องมาโรงพยาบาลเพื่อตรวจอุจจาระหาเชื้อโดยผู้เชี่ยวชาญ

เชื้อติดต่อสู่คนโดยวิธีใด
คนเป็นแหล่งแพร่เชื้อสู่คนทางอาหารและน้ำดื่มที่แปดเปื้อนอุจจาระ มีรายงานการระบาดอย่างน้อย 12 ครั้งในสหรัฐอเมริกา แคนาดา เยอรมนี สาเหตุจากการรับประทานผัก ผลไม้ เช่น ผลหม่อน (raspberry) โหระพา ผักกาดหอม ที่นำเข้าจากประเทศอื่น เชื้อเป็นสาเหตุหนึ่งของท้องร่วงในนักท่องเที่ยว

blackberry blueberry raspberry salad
ผลแบล็กเบอรรี่
ผลบลูเบอรรี่
ผลแรสป์เบอรรี่
สลัดผัด

จะวินิจฉัยโรคได้อย่างไร
ตรวจอุจจาระภายใต้กล้องจุลทรรศน์ โดยอาจตรวจสดหรือย้อมสีแอซิดฟาสต์ การตรวจสดจะพบโอโอซิสต์อ่อน รูปร่างกลม ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 8-10 ไมโครเมตร ผนังบาง ใส ภายในมีก้อนหนึ่งก้อนซึ่งอาจจุเต็มเม็ดโอโอซิสต์จนมองไม่เห็นเป็นก้อน หรือหดจากผนังโอโอซิสต์จนเห็นเป็นก้อน ในก้อนมีเม็ดกรานูลกระจายอยู่ การตรวจโดยย้อมสีจะเห็นเป็นเม็ดติดสีแดง แต่ไม่เข้ม บางเม็ดติดสีแบบลายพร้อย (mottled)  บางเม็ดไม่ติดสี ในขณะที่บริเวณโดยรอบติดสีเขียวหรือน้ำเงิน การติดสีไม่แน่นอนทำให้ต่างจาก Cryptosporidium ซึ่งดูแล้วติดสีเข้มและมีแบบแผนคล้ายกันทุกเม็ด อย่างไรก็ตาม ต้องวัดขนาดโดย Cryptosporidium มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 5 ไมโครเมตร

cyclospora
โอโอซิสต์ของไซโคลสปอราในสเมียร์อุจจาระย้อมสีแอซิดฟาสต์


มีวิธีการป้องกันใดบ้าง
ดื่มน้ำสะอาด อาหารที่ปรุงสุก ล้างผัก ผลไม้ให้สะอาด

รักษาโรคอย่างไร
กินยาไทรเมโทรพริม-ซัลฟาเมท็อกซาโซล หรือยาที่มีชื่อการค้าว่า แบคทริม โคทริม เซปทรา ภายใต้การสั่งยาของแพทย์

คำศัพท์

อ่านเพิ่มเติม
นิมิตร มรกต, เกตุรัตน์ สุขวัจน์. ปรสิตวิทยาทางการแพทย์. โปรโตซัวและหนอนพยาธิ. เชียงใหม่: คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๖, ๔๗๗ หน้า.