🗓️ 4 มีนาคมของทุกปี เป็นวันรณรงค์สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับเชื้อไวรัส HPV สากล (International HPV Awareness Day)

4 มีนาคมของทุกปี เป็นวันรณรงค์สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับเชื้อไวรัส HPV สากล (International HPV Awareness Day)

วันที่ 4 มีนาคมของทุกปี เป็นวันรณรงค์สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับเชื้อไวรัสเอชพีวี หรือ HPV (Human Papillomavirus) ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของมะเร็งปากมดลูก โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ประชาชนตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกัน การฉีดวัคซีน และการตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอ

สถานการณ์มะเร็งปากมดลูก ข้อมูลจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติ ระบุว่า ในแต่ละปีพบผู้หญิงไทยป่วยเป็นมะเร็งปากมดลูกประมาณ 6,000–7,000 ราย และมีผู้เสียชีวิตเฉลี่ยวันละประมาณ 10 ราย โดยมากอยู่ในช่วงอายุ 40–50 ปี ซึ่งเป็นวัยสำคัญของครอบครัว ขณะที่ข้อมูลจาก Globocan ปี ค.ศ. 2020 ระบุว่า มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่พบบ่อยอันดับ 4 ในผู้หญิงทั่วโลก มีอุบัติการณ์ 13.3 ต่อประชากร 100,000 คน สำหรับประเทศไทย พบผู้ป่วยรายใหม่ประมาณ 9,000 รายต่อปี คิดเป็น 4.8% ของมะเร็งทั้งหมดในผู้หญิง และมีอัตราการเสียชีวิตประมาณ 7.3 ต่อประชากร 100,000 คน แม้มะเร็งปากมดลูกจะพบได้น้อยกว่ามะเร็งเต้านม แต่อัตราการเสียชีวิตเมื่อป่วยแล้วถือว่าสูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ

สาเหตุของมะเร็งปากมดลูก กว่า 99.7% ของมะเร็งปากมดลูก เกิดจากการติดเชื้อไวรัส HPV ชนิดความเสี่ยงสูงที่ไม่หายเอง

ชนิดของเชื้อ HPV

1. ชนิดความเสี่ยงต่ำ: เช่น สายพันธุ์ 6 และ 11 ทำให้เกิดหูดหงอนไก่ ซึ่งเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

2. ชนิดความเสี่ยงสูง: เช่น สายพันธุ์ 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 เป็นต้น หากติดเชื้อเรื้อรัง อาจพัฒนาเป็นมะเร็งปากมดลูกได้

เชื้อ HPV ทำให้เกิดมะเร็งได้อย่างไร การมีเพศสัมพันธ์อาจทำให้เกิดรอยถลอกเล็ก ๆ บริเวณปากมดลูก เชื้อ HPV สามารถเข้าสู่เซลล์ชั้นล่างและแทรกตัวรวมกับ DNA ของเซลล์ ทำให้เซลล์แบ่งตัวผิดปกติ เมื่อเวลาผ่านไปอาจพัฒนาเป็นมะเร็ง และแพร่กระจายสู่อวัยวะใกล้เคียงได้

ปัจจัยเสี่ยง

• มีเพศสัมพันธ์ตั้งแต่อายุน้อย

• มีคู่นอนหลายคน

• ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน

• ติดเชื้อ HIV

• สูบบุหรี่ (การเลิกสูบช่วยลดความเสี่ยงได้ถึง 2 เท่า)

อาการเตือน

ระยะแรกมักไม่มีอาการ เมื่อโรคลุกลามอาจมี

• เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์

• เลือดออกผิดปกติ

• ตกขาวผิดปกติ

• ปวดเอว ขาบวม

• ไตวาย

• ปัสสาวะหรืออุจจาระรั่วทางช่องคลอด

การตรวจคัดกรอง

• Pap smear: ตรวจเซลล์ปากมดลูก

• HPV test: ตรวจหาเชื้อสายพันธุ์เสี่ยงสูง (มีความแม่นยำสูง)

• VIA: ตรวจด้วยน้ำส้มสายชู

แนวทางปี 2021 แนะนำให้

• เริ่มตรวจอายุ 25 ปี (หากมีเพศสัมพันธ์แล้ว)

• Pap smear ทุก 2 ปี

• HPV test หรือ Co-test ทุก 5 ปี

• หยุดตรวจได้เมื่ออายุ 65 ปี หากผลปกติสม่ำเสมอ

การรักษา การรักษาขึ้นอยู่กับระยะของโรค ได้แก่

• ระยะเริ่มต้น: ผ่าตัด (ผลการรักษาดีมาก)

• ระยะที่ 1: ผ่าตัดแบบกว้าง อาจเสริมฉายรังสี/เคมีบำบัด

• ระยะที่ 2–3: ฉายรังสีร่วมเคมีบำบัด

• ระยะที่ 4: เคมีบำบัด ยาพุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัด

การป้องกันด้วยวัคซีน HPV ปัจจุบันมีวัคซีน 2 ชนิด

1. วัคซีน 4 สายพันธุ์: ป้องกันสายพันธุ์ 6, 11, 16, 18 (ครอบคลุมมะเร็งประมาณ 70%) 2. วัคซีน 9 สายพันธุ์: ป้องกันเพิ่มอีก 5 สายพันธุ์เสี่ยงสูง (31, 33, 45, 52, 58) เพิ่มประสิทธิภาพป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้ถึงประมาณ 90%

คำแนะนำการฉีดวัคซีน

• อายุ 9–15 ปี: 1-2 เข็ม

• อายุ 16-21 ปี: 2-3 เข็ม

• อายุ 22-45 ปี: 3 เข็ม

ควรฉีดก่อนมีเพศสัมพันธ์ เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด

อย่างไรก็ตาม แม้ฉีดวัคซีนแล้ว ยังจำเป็นต้องตรวจคัดกรองตามกำหนด

มะเร็งปากมดลูก “ป้องกันได้” ด้วย 3 แนวทางสำคัญ

1.ฉีดวัคซีน HPV

2.ตรวจคัดกรองสม่ำเสมอ

3.หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง

เนื่องในวันที่ 4 มีนาคมของทุกปี ขอเชิญชวนผู้หญิงทุกคน และครอบครัว ร่วมตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกันมะเร็งปากมดลูก เพื่อสุขภาพที่แข็งแรงและคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: รศ.พญ.ประภาพร สู่ประเสริฐ รองคณบดีคณะแพทยศาสตร์ มช. และอาจารย์ประจำหน่วยมะเร็งนรีเวชวิทยา ภาควิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มช.

เรียบเรียง: นางสาวนันทพร ระบิน งานสื่อสารองค์กร คณะแพทยศาสตร์

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ #HPVสากล #InternationalHPVAwarenessDay #MedCMU #คณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ #แพทย์เชียงใหม่ #แพทย์มช #หมอสวนดอก #แพทย์สวนดอก #โรงพยาบาลสวนดอก #MedCMUในมือคุณ #สื่อสารองค์กรMedCMU