ไวรัสตับอักเสบ รู้ไว้…ตับไม่พัง

ไวรัสตับอักเสบ รู้ไว้…ตับไม่พัง

.

“ตับ” เป็นอวัยวะสำคัญที่ทำงานหนักเงียบ ๆ ให้กับร่างกาย แต่กลับเป็นอวัยวะที่หลายคนมักละเลย โดยเฉพาะโรคที่พบบ่อยอย่าง ไวรัสตับอักเสบ ซึ่งหากไม่รู้เท่าทัน อาจนำไปสู่โรคตับอักเสบรุนแรง ภาวะตับแข็งหรือมะเร็งตับได้ในที่สุด

.

ไวรัสตับอักเสบมีกี่ชนิด

.

ไวรัสตับอักเสบที่พบบ่อยมี 5 ชนิดหลัก ได้แก่ A, B, C, D และ E สามารถแบ่งตามลักษณะการติดต่อได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ

.

1. กลุ่มติดทางอาหารและน้ำ (A และ E) มักทำให้เกิดตับอักเสบแบบเฉียบพลัน อาการรุนแรงในช่วงสั้น ๆ แต่ส่วนใหญ่มักหายได้เอง

2. กลุ่มติดทางเลือดและสารคัดหลั่ง (B และ C) เป็นกลุ่มที่น่ากังวล เพราะมักกลายเป็นตับอักเสบเรื้อรัง และเพิ่มความเสี่ยงตับแข็งและมะเร็งตับในระยะยาว

.

รู้จักการติดต่อของไวรัสแต่ละชนิด

ไวรัสตับอักเสบ A และ E

.

ติดต่อจากการรับประทานอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ เช่น อาหารทะเลมีเปลือก (หอย ปู กุ้ง) ที่ปรุงไม่สุก หรือเดินทางไปยังประเทศที่มีสุขอนามัยไม่ดีและมีการแพร่ระบาดของเชื้อ สำหรับ ไวรัส E ยังพบความสัมพันธ์กับหมูดิบ หรือการอยู่ใกล้ฟาร์มหมู และมีความอันตรายสูงในหญิงตั้งครรภ์ อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

.

ไวรัสตับอักเสบ B และ C

• ไวรัส B พบได้บ่อยมากในประเทศไทย ติดต่อจากแม่สู่ลูกในช่วงคลอด การมีเพศสัมพันธ์ และการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน

• ไวรัส C ติดต่อทางเลือดเป็นหลัก เช่น การสัก พฤติกรรมเสี่ยง หรือการรับเลือดก่อนปี พ.ศ. 2535

.

อาการ…เฉียบพลัน vs เรื้อรัง

.

ระยะเฉียบพลัน ผู้ป่วยอาจมีไข้ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ ปวดชายโครงขวา และมีอาการตัวเหลืองตาเหลือง ซึ่งส่วนใหญ่มักหายได้เอง

.

ระยะเรื้อรัง พบมากในไวรัส B และ C โดยมักไม่มีอาการในระยะแรก แต่เชื้อจะค่อย ๆ ทำลายตับอย่างเงียบ ๆ จนกลายเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับโดยไม่รู้ตัว

.

วัคซีน ป้องกันได้ตั้งแต่วันนี้

.

ในประเทศไทย มีวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบที่แนะนำหลัก ๆ คือ

• วัคซีนไวรัส A ฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 6 เดือน เหมาะสำหรับผู้เดินทางไปพื้นที่เสี่ยง ผู้ประกอบอาหาร และผู้ที่มีโรคตับเรื้อรัง

• วัคซีนไวรัส B ฉีด 3 เข็ม (เดือนที่ 0, 1 และ 6) แนะนำอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่เกิดก่อนปี พ.ศ. 2535 ซึ่งอาจยังไม่ได้รับวัคซีนพื้นฐานตั้งแต่แรกเกิด

.

แนวทางการรักษาที่ก้าวหน้า

.

• ไวรัสตับอักเสบ C ปัจจุบันมียารับประทานที่สามารถรักษาให้หายขาดได้มากกว่า 95% ใช้เวลารักษาประมาณ 3 เดือน

• ไวรัสตับอักเสบ B แม้ยังรักษาให้หายขาดไม่ได้ แต่สามารถใช้ยาควบคุมปริมาณไวรัส ลดความเสี่ยงตับแข็งและมะเร็งตับได้อย่างมีประสิทธิภาพ

.

คำแนะนำง่าย ๆ เพื่อไม่ให้ “ตับพัง”

.

1. รับประทานอาหารปรุงสุก สะอาด และล้างมือก่อน–หลังอาหาร

2. หลีกเลี่ยงหมูดิบ และอาหารทะเลมีเปลือกที่ปรุงไม่สุก

3. ลดพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ และใช้ถุงยางอนามัย

4. ตรวจภูมิคุ้มกันและฉีดวัคซีนป้องกัน โดยเฉพาะไวรัส A และ B

5. ระวังการใช้สมุนไพรหรือวิตามิน เพราะยังไม่มีชนิดใดรักษาไวรัสตับอักเสบได้ และบางชนิดอาจทำให้ตับอักเสบรุนแรงขึ้นหากใช้เองโดยไม่ปรึกษาแพทย์

.

ขอบคุณข้อมูลจาก : รศ.พญ.กนกวรรณ ภิญโญพรพาณิชย์ อาจารย์ประจำหน่วยโรคระบบทางเดินอาหารและตับ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มช.

เรียบเรียงโดย: นางสาวนันทพร ระบิน

ภาพ / ข่าว: งานสื่อสารองค์กร คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่