หนอนแมลงวันกินเนื้อคน ภัยร้ายจากปรสิตตัวจิ๋วที่คุณควรรู้จัก
และยังเป็นผู้ช่วยทางการแพทย์ได้ 🩺
เมื่อช่วงปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา ประเทศสหรัฐอเมริกาต้องเผชิญกับเหตุการณ์ที่สร้างความตื่นตระหนก เมื่อมีการรายงานข่าวเกี่ยวกับ ผู้ป่วยรายแรกที่ติดเชื้อ “หนอนแมลงวันกินเนื้อคน” (Myiasis) ซึ่งเป็นการพบในประเทศเป็นครั้งแรกจากผู้ป่วยที่เดินทางกลับมาจากประเทศกัวเตมาลา โดยประเทศนี้เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีการระบาดของแมลงวันก่อโรคนอนแมลงวันในคนและสัตว์
.
❓ หนอนแมลงวันกินเนื้อคืออะไร?
โรค Myiasis หรือโรคหนอนแมลงวัน สาเหตุเกิดจากหนอนแมลงวันบางชนิด รุกรานและกัดกินเนื้อเยื่อที่มีชีวิตของสัตว์และ “มนุษย์” ! โดยแมลงวันที่ก่อให้เกิดโรคหนอนแมลงวันมักวางไข่ใกล้กับบริเวณบาดแผล ไข่จะฟักออกมาเป็นตัวหนอน (หนอนแมลงวันมีชื่อเรียกทั่วไปว่า maggot) จากนั้นตัวหนอนจะกัดกินเนื้อเยื่อบริเวณบาดแผล เมื่อเติบโตจะเจาะกินเนื้อเยื่อลึกลงอย่างต่อเนื่องจนแผลลุกลาม
สำหรับชนิดแมลงวันที่เป็นสาเหตุสำคัญของโรคที่เป็นข่าวในสหรัฐอเมริกาครั้งนี้คือแมลงวันหัวเขียวชนิด Cochliomyia hominivorax หรือที่รู้จักกันว่า แมลงวันหัวเขียวกินเนื้อคน ซึ่งพบรายงานการระบาดในแถบทวีปอเมริกากลางและใต้ แมลงวันชนิดนี้มีวงจรชีวิตที่เป็นปรสิตแท้เท่านั้น หมายถึง ระยะหนอนของแมลงวันชนิดนี้ต้องกินและอาศัยในเนื้อเยื่อที่มีชีวิตจากคนหรือสัตว์เท่านั้น ไม่สามารถมีวงจรชีวิตแบบอิสระในธรรมชาติเช่นเดียวกับหนอนแมลงวันที่พบทั่วไป ซึ่งแมลงวันที่พบได้ทั่วไปสามารถกินอาหารที่เป็นซากเน่าต่างๆ เช่น ขยะ เศษอาหาร หรือซากสิ่งมีชีวิต
🧬 วงจรชีวิตของแมลงวันกินเนื้อชนิด Cochliomyia hominivorax
1. ตัวเมียวางไข่บริเวณรอบบาดแผลของคนหรือสัตว์
2. ไข่ฟักเป็นตัวหนอนระยะที่ 1 และเริ่มกินเนื้อเยื่อบริเวณบาดแผล
3. เมื่อหนอนแมลงวันระะที่ 1กินอาหารที่เพียพอจะเจริญเติบโตเป็นหนอนระยะที่ 2 และ 3 ตามลำดับ ซึ่งตัวหนอนแต่ละระยะจะรุกรานเจาะกินเนื้อเยื่อลึกลงไปในร่างกาย
4. หลักจากหนอนระยะที่ 3 กินอาหารเพียงพอ หนอนจะคลานออกจากร่างกาย เพื่อเข้าสู่ระยะดักแด้และกลายเป็นแมลงวันตัวเต็มวัย
แมลงวันเพศเมีย 1 ตัว สามารถวางไข่ได้ มากถึง 100-200 ฟอง ต่อครั้ง หนอนแต่ละตัวกินเนื้อเยื่อได้ถึง 1 กรัม ต่อช่วงระยะเวลาจากหนอนระยะที่ 1 จนถึงระยะที่-3 หากอยู่รวมกันจำนวนมากอาจทำลายและก่อให้เกิดการสูญเสียอวัยวะสำคัญได้ เช่น ดวงตา จมูก หรอเนื้อเยื่อในช่องปาก
.
แมลงวันกินเนื้อจะมาถึงไทยได้ไหม?
ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่าแมลงวันชนิด Cochliomyia hominivorax ยังไม่มีรายงานการพบในประเทศไทยตามธรรมชาติ เนื่องจากประเทศไทยและทวีปอเมริกามีระยะทางที่ห่างไกลกันมาก จึงเป็นไปได้ยากที่จะมีการระบาดมาถึงประเทศไทย อย่างไรก็ตาม มีความ เป็นไปได้ที่อาจจะมีการระบาดของแมลงวันชนิดนี้ในประเทศไทย เนื่องจากพื้นที่ที่มีการระบาดของแมลงวันชนิดนี้อยู่ในโซนเขตร้อนเช่นเดียวกับประเทศไทย หากมีการนำลักลอบนำเข้าสัตว์เลี้ยงแบบ “ผิดกฎหมาย” โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากระบบตรวจสอบสัตว์และการกักกันยังมีช่องโหว่ หรือมีนักท่องเที่ยวที่มีหนอนแมลงวันกินเนื้อกลับมาจากพื้นที่การระบาด เช่นเดียกรณีที่เป็นข่าว ประเด็นนี้เป็นสิ่งที่น่ากังวลอย่างยิ่ง
.
⚠️ อันตรายที่มากับสัตว์เลี้ยงและส่งผลต่อมนุษย์
แมลงวันก่อโรคหนอนแมลงวันมักพบในพื้นที่ที่มีการเลี้ยงสัตว์เลี้ยงและปศุสัตว์เช่น วัว ควาย หมา แมว เป็นต้น เมื่อสัตว์ที่มีแมลงวันก่อโรค ไม่ได้รับการรักษาหรือดูแลที่ถูกต้อง สัตว์เลี้ยงเหล่านี้สามารถเป็นแหล่งก่อโรคจากสัตว์สู่คนได้ โดยเฉพาะผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุที่ไม่สามารถดูแลบาดแผลหรือรักษาความสะอาดได้ แมลงวันก่อโรคสามารถวางไข่ใกล้กับบาดแผล ดวงตา จมูก หรือปากได้โดยไม่รู้ตัว
หนอนแมลงวันกินเนื้อคนในประเทศไทยมีหรือไม่ สำหรับประเทศไทยพบแมลงวันชนิดที่เป็นปรสิตแท้เช่นกัน แต่เป็นแมลงวันคนละชนิดกับที่มีรายงานในข่าวของประเทศสหรัฐอเมริกา แมลงวันที่พบในไทยคือชนิด Chrysomya bezziana
โดยมีรายงานการพบผู้ป่วยที่มีสาเหตุจากหนอนแมลงวันชนิดนี้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2505 จากนั้นมีรายงานต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน แมลงวัน Chrysomya bezziana
สามารถพบมากในพื้นที่ชนบทที่มีสัตว์เลี้ยงใกล้บ้านหรือพื้นที่ทางการเกษตรกรรม เช่น วัว ควาย หมู
นอกจากนี้ก็ยังมีรายงานการพบแมลงวันชนิดที่พบทั่วไปซึ่งเป็นปรสิตไม่แท้สามารถก่อโรคหนอนแมลงวันในคนและสัตว์ได้เช่นกัน
.
🛡️ วิธีป้องกันตัวเองและคนรอบข้าง
1. ดูแลสัตว์เลี้ยง ให้สะอาด และตรวจสอบแผลบนร่างกายสัตว์อยู่เสมอ
2. รักษาความสะอาดแผล ของคนและสัตว์ ปิดแผลให้มิดชิด
3. ใช้มุ้งลวดหรือมุ้งครอบ โดยเฉพาะบ้านที่มีผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุ
4. กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์แมลงวัน เช่น ขยะ เศษอาหาร หรือซากสัตว์
5. เฝ้าระวังการนำเข้าสัตว์ จากแหล่งไม่ชัดเจน หรือมีการลักลอบนำเข้า
.
💡 แมลงวัน ศัตรูหรือผู้ช่วย?
แม้จะฟังดูน่ากลัว แต่แมลงวันบางชนิดยังมี “ประโยชน์ทางการแพทย์” โดยเฉพาะในกรณีของ “แมลงวันที่มีความสำคัญทางการแพทย์” ที่หนอนจะช่วยกินเฉพาะเนื้อเยื่อที่เน่าเสียในแผล ช่วยให้แผลสะอาดขึ้นและหายเร็วขึ้น ซึ่งวิธีนี้ได้รับการรับรองทางการแพทย์แล้วในหลายประเทศ นอกจากนี้แมลงวันยังเกี่ยวข้องกับงานทางด้ายมีนิติกีฎวิทยา ซึ่งสามารถใช้ข้อมูลการเจริญเติบโตระยะต่างๆ ของแมลงวันเพื่อประมาณระยะเวลาหลังการตายได้
หนอนแมลงวันกินเนื้อไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป โดยเฉพาะในโลกที่มีการเคลื่อนย้ายคนและสัตว์อย่างรวดเร็ว แม้ประเทศไทยยังไม่พบการระบาดของสายพันธุ์อันตรายระดับโลก แต่ในประเทศก็ยังมีแมลงวันชนิดที่สามารถทำอันตรายได้หากไม่ระวัง
ความสะอาด การดูแลผู้ป่วย และการควบคุมสัตว์เลี้ยง จึงเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันโรคที่น่ากลัวนี้อย่างแท้จริง
ขอขอบคุณข้อมูลจาก : ผศ.ดร.สงบ สนิท
อาจารย์ประจำภาควิชาปรสิตวิทยา
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
เรียบเรียง : นางสาวนันทพร ระบิน
ภาพ / ข่าว : กลุ่มงานสื่อสารองค์กร คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
#แมลงวัน #ผู้ช่วยในทางการแพทย์ #สุขภาพดีกับหมอสวนดอก #MedCMU #คณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ #แพทย์เชียงใหม่ #แพทย์มช #หมอสวนดอก #โรงพยาบาลสวนดอก #Medcmuในมือคุณ #สื่อสารองค์กรMedcmu